Mahjong Solitaire spelen — regels, vrije stenen en de drie borden

In begrijpelijk Nederlands uitgelegd hoe mahjong solitaire werkt: welke stenen bij elkaar horen, wat 'vrij' precies betekent, hoe Turtle, Tower en Pyramid van elkaar verschillen en wat de vier knoppen doen.

Mahjong solitaire — ook wel mahjong connect, Shanghai-mahjong of gewoon stenen matchen genoemd — gebruikt de stenen van het klassieke Chinese spel, maar het is niet dat spel. Er zijn geen beurten, geen tegenstanders en geen score die je tegen anderen verdedigt. Je bent alleen met een stapel stenen, en de enige vraag is of je hem leeg krijgt voordat je jezelf hebt klemgezet.

Op deze pagina staat precies hoe het hier werkt, inclusief de dingen waar de meeste uitleg vaag over blijft: wat 'vrij' werkelijk betekent, waarom sommige paren wél mogen terwijl de afbeeldingen verschillen, en wat er gebeurt als het bord geen zetten meer heeft.

Het doel

Haal alle stenen van het bord door ze twee tegelijk weg te nemen. Elk paar dat je weghaalt, legt de stenen eronder bloot, en dat is precies wat het spel interessant maakt: de zet die nu het makkelijkst is, is vaak de zet waar je twintig paren later door vastloopt.

Je hebt gewonnen als het bord leeg is. Er is geen tijdslimiet en geen score die je moet verslaan — wil je toch een doel, gebruik dan de klok en probeer je eigen tijd op hetzelfde bord te verbeteren.

De set stenen

Een standaard mahjongset bestaat uit 144 stenen, als volgt opgebouwd:

• Drie kleuren van negen rangen — cirkels (ook wel dots), bamboe en karakters. Elke rang komt vier keer voor, dus 36 stenen per kleur en 108 in totaal.
• Vier winden — oost, zuid, west en noord. Vier van elk, samen 16 stenen.
• Drie draken — rood, groen en wit. Vier van elk, samen 12 stenen.
• Bonusstenen — bloemen en seizoenen, vier van elk in een volledige set, samen acht.

Het bord van 144 stenen gebruikt hier de volledige set: 136 gewone stenen (34 gezichten × vier exemplaren) plus acht bonusstenen. Gewone stenen passen alleen bij een identiek gezicht: de 3 bamboe hoort bij de 3 bamboe, nooit bij de 3 cirkels. Voor winden en draken geldt dezelfde regel — noord hoort bij noord, en de rode draak hoort niet bij de groene.

De bonusstenen zijn de uitzondering. Elke bloem past bij elke andere bloem, en elk seizoen bij elk ander seizoen, ook al zien de afbeeldingen er anders uit. Dat is geen huisregel van ons: zo werkt mahjong solitaire al sinds de eerste computerversies uit de jaren tachtig, omdat die acht bonusstenen in het oorspronkelijke spel nooit vier dezelfde waren.

Wat 'vrij' betekent

Dit is de regel waar bijna iedereen in de eerste partij over struikelt. Je kunt een steen alleen weghalen als hij *vrij* is, en hij is vrij als allebei deze voorwaarden kloppen:

1. Er ligt niets bovenop. Elke steen die hem vanuit een hogere laag overlapt, blokkeert hem volledig.

2. Zijn linkerkant of zijn rechterkant is open op dezelfde laag. Een steen die tussen twee buren in dezelfde rij geklemd zit, zit vast — ook als er niets bovenop ligt.

Eén open kant is genoeg. Een steen met een buur links maar niets rechts is speelbaar; een steen met buren aan beide kanten niet. Hoeken en de uiteinden van rijen zijn daarmee het waardevolste vastgoed op het bord, en de stenen die in het midden van een lange rij begraven liggen, bepalen uiteindelijk of je wint.

Tik je op een steen die niet vrij is, dan wiebelt hij even heen en weer. Dat is het spel dat zegt dat de steen geblokkeerd zit — niet dat je klik is mislukt.

De drie borden

De vorm van de stapel verandert het spel meer dan mensen verwachten, omdat hij bepaalt hoeveel stenen er tegelijk vrij zijn.

• Turtle — de klassieker, 144 stenen in vijf lagen: een brede voet van acht rijen, één staartsteen die links uitsteekt en twee kopstenen rechts, met daar bovenop vier kleinere lagen en één steen als kroon. Er zijn in het begin de meeste stenen vrij, waardoor dit het meest vergevingsgezinde bord is en het beste om op te leren.
• Tower — 76 stenen in vijf lagen, smal en hoog. Er zijn op elk moment veel minder stenen vrij, dus je bent het grootste deel van het spel aan het graven naar beneden en een verkeerde zet wordt harder afgestraft.
• Pyramid — 120 stenen in vier lagen, breed en gecentreerd. Hij oogt vriendelijker dan de toren, maar het midden van elke laag zit zwaar geblokkeerd, dus langs de zijkanten werken is hier nog belangrijker dan anders.

Alle drie worden oplosbaar opgebouwd: er wordt telkens een paar gezocht dat op dat moment vrij is, dat paar wordt weggehaald, en die volgorde wordt onthouden. Pas daarna worden de gezichten in die volgorde verdeeld. Als je verliest, heb je het dus zelf verloren — de stenen waren te winnen.

De vier knoppen

Onder het bord vind je New Game, Hint, Shuffle en Undo.

• New Game deelt een nieuw bord in dezelfde vorm.
• Hint laat even een paar zien dat nu beschikbaar is. Gebruik hem met mate als je tijd je iets waard is — elke hint is een paar dat je niet zelf hebt gevonden.
• Shuffle husselt de gezichten van de stenen die nog op het bord liggen. De posities blijven gelijk, dus de vorm van de stapel verandert niet, alleen welke steen waar ligt. Er verdwijnen geen stenen, dus een blokkade die er nog niet was kan er ook niet door ontstaan — maar een gegarandeerde redding is het niet: de overgebleven gezichten worden opnieuw verdeeld in een opstelling met minstens één geldig paar, en of je het bord daarna nog leeg krijgt hangt af van de volgorde waarin je speelt.
• Undo draait je laatste paar terug, en dat werkt helemaal terug tot het begin van de partij. Er zit geen limiet op, dus een verkeerde klik kost je niets.

Eén gedrag dat je moet kennen: als er geen geldig paar meer over is, schudt het bord zichzelf en laat je dat weten. Dat is geen verlies en geen bug. Het is de standaardoplossing voor de situatie waarin elke mahjong solitaire-speler vroeg of laat belandt: een dood bord dat is ontstaan door de volgorde van wegnemen, niet door pech.

Een verstandige eerste partij

Open het Turtle-bord en werk eerst de bovenkant en de buitenranden weg. Maak een hele rij leeg voordat je aan de rij eronder begint, en als vier dezelfde stenen allemaal vrij zijn, pak dan het paar dat bovenop iets ligt wat je nodig hebt in plaats van het paar dat het makkelijkst te bereiken is. Bewaar de bonusstenen tot het laatst; omdat elke bloem bij elke bloem past, zijn ze een gratis zet die je kunt inzetten zodra het bord krap wordt. Zie je geen duidelijke zet meer, draai dan twee of drie paren terug in plaats van te shufflen — het paar dat je nodig had, ligt meestal onder het paar dat je net pakte.