Mahjongstenen uitgelegd — alle 144 stenen, hun soorten en hun betekenis

Wat elke steen in een mahjongset precies is: 108 kleurstenen, 16 winden, 12 draken, 8 bloemen en seizoenen, plus de 8 jokers die er in Amerikaans mahjong een set van 152 van maken.

Een standaard mahjongset bestaat uit 144 stenen met 42 verschillende gezichten. Juist die mismatch verwart beginners het meest: de meeste gezichten komen vier keer voor, maar acht van hen komen precies één keer voor. Zodra je weet welke dat zijn, valt het hele spel — en elk mahjong solitaire-bord — plotseling op zijn plek.

De drie kleuren: 108 stenen

Elke kleur loopt van 1 tot en met 9 en elke rang bestaat vier keer, dus 3 kleuren × 9 rangen × 4 kopieën = 108 stenen. Dat is driekwart van de hele set.

• Karakters (万 / wàn) — in het Amerikaans mah jongg Craks genoemd. De rang staat als Chinees cijfer met daarboven het teken voor "tienduizend".
• Bamboe (条 / tiáo) — Bams. Van oudsher getekend als stengels bamboe; de 1 is op de meeste sets een vogel (een pauw of een mus) en geen losse stengel.
• Cirkels (筒 / tǒng) — Dots. Ze begonnen als koperen munten met een vierkant gat. Daarom is de 1 één grote cirkel en zijn de hogere rangen ringen van kleinere cirkels.

De drie kleuren zijn gelijk in aantal en gelijk in waarde. Niets in de set maakt de ene kleur sterker dan de andere — elke rangorde tussen kleuren is een regel die een bepaalde variant verzonnen heeft, geen eigenschap van de stenen zelf.

De erek stenen: 28 stenen

Erek stenen zijn de stenen waarmee je geen opeenvolgende reeks kunt vormen. Ze bestaan uit twee families.

Winden — 4 gezichten × 4 kopieën = 16 stenen. Oost, Zuid, West en Noord. In het Chinese mahjong levert de wind van je eigen zitplaats iets op; in mahjong solitaire is het niet meer dan een gezicht als elk ander; in het Amerikaans mah jongg duiken winden voortdurend op de speelkaart op, juist omdat ze makkelijk in groepen te verzamelen zijn.

Draken — 3 gezichten × 4 kopieën = 12 stenen. Rood (中, "midden"), Groen (發, "voorspoed") en Wit (白, "blanco"). Wit is op veel sets een lege steen, en daarom noemen Amerikaanse spelers hem Soap. Rood en Groen zijn samen de twee herkenbaarste stenen van elke set.

De bonusstenen: 8 stenen, elk één keer

Hier gaat het bijna altijd mis. Bloemen en seizoenen zijn geen vierlingen. Er zijn 4 bloemen en 4 seizoenen, en elk van die acht bestaat precies één keer in de set — 8 stenen, 8 unieke gezichten. In mahjong solitaire geldt daarom een praktische regel die beginners vaak over het hoofd zien: een bloem past bij elke bloem en een seizoen bij elk seizoen, want er is toch geen tweede exemplaar van dezelfde steen in het spel.

Dat is ook precies waarom een mahjong solitaire-bord zo "rommelig" kan voelen: het bord lijkt op symmetrie te zijn gebouwd, maar de seizoenen en bloemen zitten daar tussen als losse eenlingen.

Waarom de Amerikaanse set er 152 zijn

Het Amerikaanse mah jongg gebruikt dezelfde basis maar voegt 8 jokers toe: 144 + 8 = 152 stenen. Een joker vervangt elke steen in een hand, met twee uitzonderingen: je gebruikt ze niet voor paren en niet voor de verborgen hand "Mah Jongg" alleen — in de praktijk zijn ze het gereedschap waarmee je een moeilijke kaartcombinatie alsnog rond krijgt. Dat verschil van acht stenen is de eerste vraag die je jezelf moet stellen als je niet weet welke variant je voor je hebt: tel je tot 144, dan zit je niet in het Amerikaanse spel.

In onze eigen American Mah Jongg variant staat die volledige set van 152 klaar, inclusief het jokergedrag.

Wat dit betekent voor Mahjong Solitaire

Voor het solitaire-spel dat op onze site draait, komt het op twee dingen neer.

Ten eerste: vrije stenen. Een steen is speelbaar als er links of rechts geen steen naast ligt én er niets op ligt. Het gaat puur om de fysieke ligging, niet om welke afbeelding erop staat. Een zeldzame seizoensbloem is niet moeilijker dan een veel voorkomende bamboe-5.

Ten tweede: het tellen. Omdat elke gewone afbeelding vier keer voorkomt, moet je vier identieke stenen vinden voordat een set weg kan. Dat maakt de bloemen en seizoenen in de praktijk juist de makkelijkste paren van het bord: die zijn per definitie uniek, dus één bloem zoekt één bloem.

Dat laatste is precies waarom ervaren spelers niet bovenaan beginnen. Ze beginnen bij de stenen die het minst vrij zijn, omdat elke zet die je daar doet meer ruimte opent dan een zet op de bovenste laag.

Veelgestelde vragen

Zijn er echt 144 stenen?

Op een standaard Chinese set wel. Er zijn regionale sets die afwijken: sommige Maleise en Thaise varianten voegen eigen bonusstenen toe, en het Amerikaanse spel telt er 152 door de jokers. De 144 is het vertrekpunt, geen universele wet.

Waarom is de witte draak leeg?

Op oudere benen sets was de witte draak een blanco blokje met soms een ingekraste rand, bedoeld om in het donker verschil te kunnen voelen. Dat lege vlak is later de standaard geworden, en in het Amerikaanse spel leverde het de bijnaam Soap op.

Kunnen bloemen bij seizoenen passen?

Nee. Een bloem hoort bij een bloem en een seizoen bij een seizoen. In Mahjong Solitaire maakt dat weinig uit — je hebt er maar twee nodig en ze zijn per definitie uniek — maar wie het verschil weet, kijkt meteen met meer rust naar een bord vol kleurige eenlingen.

Heb ik deze kennis nodig om Mahjong Solitaire te spelen?

Niet om te kunnen spelen: het bord vertelt je zelf welke stenen vrij zijn. Maar het helpt enorm bij het inschatten van je kansen. Wie weet dat er van de meeste gezichten vier exemplaren op tafel liggen, snapt waarom je dieperliggende stapels niet meteen moet leegmaken. Probeer het meteen uit op Mahjong Solitaire.